Ana SayfaYazarlarGökhan UganSermaye Piyasaları
Gökhan Ugan [email protected] Gökhan Ugan

Açığa satış yasağı yabancıya işlemiyor

28 Ekim 2019, 09:26 - -

16 Ekim sabahı New York Güney Bölgesi Başsavcılığının ABD'nin İran'a yönelik yaptırımlarını deldiği iddiasıyla Halk Bankası aleyhine dava açtığı haberi gündemimize bomba gibi düştü. Bunun üzerine Sermaye Piyasası Kurulu hızlı bir karar aldı ve 7 bankanın pay piyasasında açığa satış yasağı getirerek fiyatların borsada sağlıklı oluşabilmesi adına müdahalede bulundu. Açığa satış yasağının piyasa istikrarını korumada ne derece etkin bir yöntem olduğu her zaman tartışılagelmiştir. Ülkemizdeki uygulamada ise açığa satış yasağının yerli ve yabancı yatırımcı arasındaki fırsat eşitliğini bozduğu su götürmez bir gerçek.

Kurul almış olduğu kararla söz konusu banka pay piyasalarında mevzuata uygun olan, yani menkul kıymet ödünç alınarak yapılan açığa satışların yanı sıra mevzuata uygun olmayan, yani kıymeti olmadığı halde gün içinde kapatılan açığa satış işlemlerine de yasak getirdi. Diğer taraftan bu piyasalardaki işlemlere depo şartı getirerek hesabında kıymet olmayan yatırımcıların satış yapabilmelerini de önlemiş oldu. Bilindiği üzere bankaların borsa endeksi üzerindeki etkisi çok büyük, bu nedenle alınan tedbirin yerinde olduğu kanaatindeyim. Ancak borsamızda alım-satım yapan yabancı yatırımcıların hesapları üzerinde tam bir kontrol sağlanamıyor olması nedeniyle açığa satış yasağı maalesef sadece yerli yatırımcılara uygulanabiliyor.

Yabancı yatırımcılara ait hesaplar üzerindeki tam kontrolün sağlanamaması konusunu biraz daha açalım. Borsada alım-satım yapmak isteyen her yatırımcı gibi yabancılar da SPK’nın lisans verdiği aracı kurumlarda hesap açmak zorundadır. Yabancı yatırımcı dediğimiz bu hesap sahipleri genelde tüzel kişiliğe sahip yatırım kuruluşlarıdır. Bu kuruluşlar kendi müşterilerinden aldıkları emirleri kendi namlarına açtıkları bu hesaplar üzerinden borsaya iletir. Dolayısıyla biz buradan baktığımızda işlemi yabancı yatırım kuruluşu gerçekleştirmiş olarak görürüz ancak emrin kimin adına verildiğini bilemeyiz. Bu bilgi sadece yabancı yatırım kuruluşunun yurt dışındaki kayıtlarında mevcuttur. Bu hesap türleri tüm dünyada iceberg, yani buzdağı adıyla bilinir. Aynı buzdağında olduğu gibi bu tür hesaplarda görebildiğiniz kısmın altında göremediğiniz kısım çok daha büyüktür.

Buzdağı hesapları anlayabilmek ve açığa satış yasağını nasıl delebildiklerini daha iyi anlatabilmek adına bir senaryo oluşturalım. Farz edelim ki “QWX Investment” adında Londra merkezli bir yatırım kuruluşu Türkiye’deki bir aracı kurumda hesap açtırmış ve müşterilerinden Akbank (AKBNK) pay piyasası için aşağıdaki alış emirleri toplamış olsun:

Fred 100 adet
Wilma 250 adet
Barney 125 adet
Betty 325 adet

QWX Investment Türkiye’deki aracı kurumuna 800 adet AKBNK alış emri iletecektir. Türkiye’deki kayıtlarda 800 adet AKBNK payının sahibi QWX Investment görünecektir; ancak alt hesap bazındaki asıl sahipliği sadece QWX Investment bilecektir.

Peki açığa satış yasağı getirildiğinde yabancı yatırımcı lehine ne gibi bir avantaj yaratılmış oluyor? Bu durumu örneklemek için AKBNK pay piyasasında açığa satış yapmak isteyen iki yatırımcıyı senaryomuza ilave edelim. İlk olarak Niyazi adında yerli yatırımcımıza 15 Ekim tarihinde AKBNK pay piyasasında açığa satış yapmak niyetiyle Türkiye’deki bir aracı kurumda hesap açtıralım. Aynı gün aynı niyete sahip Stevan adında yabancı yatırımcı da Londra’da QWX Investment bünyesinde bir hesap açsın. Takvimler 16 Ekim’i gösterdiğinde SPK’nın banka pay piyasalarında getirdiği açığa satış yasağı bu iki yatırımcıyı ne şekilde etkileyecektir?

SPK almış olduğu kararda mevzuata uygun açığa satış işlemlerini yasaklamıştır. Bu nedenle Niyazi açığa satış yapabilmek için Türkiye’de ödünç alacak menkul kıymet bulamayacaktır. Oysa Stevan QWX Investment aracılığı ile Londra’da Betty’den 200 adet AKBNK payı ödünç alabilecektir. Londra’da gerçekleştirilen bu ödünç işlemi QWX Investment’ın Türkiye’deki kayıtlarını hiçbir şekilde değiştirmeyecektir. Stevan Betty’den ödünç aldığı 200 adet AKBNK payı için satış emrini QWX Investment üzerinden borsamıza rahatlıkla iletebilecek ve böylece açığa satış işlemini gerçekleştirmiş olacaktır.

SPK almış olduğu kararda mevzuata uygun olmayan açığa satış işlemlerini de yasaklamıştır. Bu nedenle kıymet hesabında AKBNK bulunmayan Niyazi, seans sonunda tekrar satın almayı düşünse bile ilk işlem olarak satış emri veremeyecektir. Oysa Stevan gün sonunda yeniden satın alma niyetiyle kıymet hesabında AKBNK bulunmasa bile 200 adet satış emrini iletebilecektir çünkü Türkiye’deki aracı kurum hesap sahibi olan QWX Investment’ın hesabında 800 adet AKBNK bulunduğu için bu satış emrini borsaya iletmekte bir sakınca görmeyecektir. Söz konusu emirle AKBNK varlığı önce 600’e düşen QWX Investment hesabı, gün sonunda Stevan alış yaptığında tekrar 800’e yükselecektir. Böylece Stevan yasağı delerek açığa satış işlemini gerçekleştirmiş olacaktır.

SPK almış olduğu kararda banka hisselerine depo şartı getirmiştir (bu koşul 21 Ekim’de kaldırılmıştır). Bu nedenle kıymet hesabında AKBNK bulunmayan Niyazi satış emri veremeyecektir. Oysa Stevan isterse bu işlemi rahatlıkla yapıp yasağı delebilecektir, çünkü QWX Investment’ın Türkiye’deki hesabında 800 adet AKBNK bulunmaktadır.

Görüldüğü üzere Türk otoritelerinin yabancı hesapların alt detayları hakkında bilgi sahibi olamayışı nedeniyle açığa satış yasağı yabancılara işlememektedir. Diğer bir deyişle yabancı yatırımcılar istedikleri takdirde açığa satış işlemi yapabilmektedir. Bu fırsat eşitsizliğini ortadan kaldırmanın tek yolu yabancı hesapların alt hesap detaylarını görebilmek ve borsaya iletilen her emrin hangi alt hesap için verildiğini bilebilmekten geçmektedir. Türk otoriteleri alt hesap detaylarını sadece incelemeye konu olan belirli bir zaman aralığı için yabancı hesapların bulunduğu ülkedeki sermaye piyasası otoritesinden izin alarak görebilmektedir. Bu süreç de tahmin edebildiğiniz gibi oldukça uzun sürmektedir.

Sayfada yer alan bilgiler tavsiye niteliği taşımayıp yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırımcı profilinize uymayabilir.

YORUMLAR (12)
:) :( ;) :D :O (6) (A) :'( :| :o) 8-) :-* (M)
  • Alp30 Ekim 2019 09:44

    100 bin geçince garanti bankasını açığa satacaktım satamadım. Kazanmamızı istemiyorlar.

  • Açığa satış 30 Ekim 2019 06:32

    Sayın Gökhan Ucan Bey şunu atlıyorsunuz ama, QWX investment bu açığa satış yasağı gelmeden önce halihazırda zaten 2000 lot AKBNK ı açığa satmış bi kurum olsun. Bu durumda sizin yukarda bahsettiğiniz tüm senaryo geçersiz olacak. Çünkü kurum zaten -2000 de Betty, Fred v.s. alsa bile satamaz. SPK bu yasağa geçmeden önce QWX kurumunun elinde ne kadar AKBANK olduğunu zaten biliyordu, hemen her yabancı kurum Turkiyenin sınır ötesi harekatını gerekçe göstererek açığa satış yapmıştı ve negatif pozisyonda idiler, zaten bunu gördüğü için SPK tedbir olarak bu yasağı getirdi. Dolayısı ile yukarda uzun uzun yazdığınız senaryo sadece teorik bir kurgudan ibaret pratikte açığa satış yasağı yabancı kurumları da 90% ölçüde tıpkı yerli kurumlar gibi etkiledi ve kısıtladı.

  • Gökhan UGAN30 Ekim 2019 16:07

    Sayın okurum, borsada işlem gören şirketlerin yaklaşık %65’inin yabancı yatırımcıların elinde olduğu düşünülürse benim söylemimden ziyade sizin yorumunuzun teorik bir kurgu olabileceği görülebilir. 22 yıllık borsa kariyerim boyunca yabancı yatırım kuruluşlarına ait hesapların eksi kıymet bakiyesi verdiğine şahit olmadım. Bu kuruluşlar saklama hizmeti de verdikleri için yabancı yatırımcı bazında sürekli artı kıymet bakiyesi taşımaktadır. Yazımı geneli temsil ettiğine inandığım artı kıymet bakiyesi veren yabancı hesaplar için kaleme aldım. Çok istisnai olsa da dediğiniz doğru, negatif kıymet bakiyesi veren bir hesap da bu işlemleri yapamaz. Saygılarımla.

  • KILIÇ28 Ekim 2019 17:57

    AÇIGA ALIM SATIM BÜYÜK CESARET İSTER GEÇMİŞTE BİR DEFA DENEDİM AŞIRI ZARAR ETTİM .ÇÜNKÜ ÇOK TAHTADA BİR LOT BİLE HESAP EDİLİYOR .

  • Itri28 Ekim 2019 15:21

    Spkdan daha fazla bilgiye sahip kişiler işsizken, nitelikli kişiler görevden alınmış durumda

  • İhlas finans a kayyum28 Ekim 2019 15:04

    Açığa satış olur ama hacimli piyasalarda olur türkiye gibi günlük işlem hacmi düşük ülkelerde olmaz net..olursa olan küçük yatırımcıya olur

  • Volkan28 Ekim 2019 14:14

    Türkiye'de işlem yapan yabancıların büyük bir bölümü yurt dışından işlem yapan Türkiye bağlantılı kişiler. Büyük vergi avantajı var. Geçmişte bir kaç borsacının karıştığı kurşunlama olayı da olmuştu. Kimliklerin gizlenmesi açısından da büyük para yurt dışından işlem yapıyordur. Neticede önemli olan şirketlerin iş ve kar performansı, iş ahlakı ve temettü politikaları.

  • Eser28 Ekim 2019 11:22

    Yabancı değil onlar, yurtdışında işlem yapan yerli malı patronlar. İmtlyazlı hisse ve açığa satışı iyi sekrönize ederek hisseleri en ucuz topluyorlar. Normalde aşırı fiyatlanan hisselerde açığa satış olumlu olabilir, ama ülkemizde açığa satış sadece ucuz kalmış ucuza toplanmak istenen hisselerde oluyor.

  • Economy 28 Ekim 2019 11:19

    Açığa satıl borsa yatırım anlayışına ters, büyüklerin küçükleri ezmesi için oluşturulan bir dümen. Ülkemizde açığa satışla başlı uygulayarak en ucuza toplamak için şirket değerine göre ucuz kalmış hisselerde sadece uygulanan bir oyun . BİST’te aynı şekilde İmtiyazlı hisselerde hep kötü niyetli kullanılmakta, imtlyazlı hisse piyasayı sürekli söğüşleme için iyi bir aygıt. Piyasada fiyat dengeleyiciliğini ortadan kaldırıyor. Hem imtiyazlı hisse hem açığa satış hep küçük yatırımcıların kaybetmesi kasanın hep kazanması için kurgulanmış iki aygıt

  • Ercan SUR28 Ekim 2019 10:18

    Kesinlikle doğru yabancı hesapların alt hesap detaylarını görebilmek ve borsaya iletilen her emrin hangi alt hesap için verildiğini bilmek gerekli.

  • Cingöz 28 Ekim 2019 09:57

    Aynen, yabancılara açığa satış yasağı işlemiyor. Gezi parkı olaylarından beri spk bunu görüyor ama elindem birşey gelmiyor

  • Onur28 Ekim 2019 09:44

    Yerliyi düşünen yok. O gün 8.30 da garanti alacaktım t+2 olduğundan alamadım.